มหาวิทยาลัยสวนดุสิต เดินหน้าขับเคลื่อนงานวิจัยเชิงพื้นที่ ลงสำรวจศักยภาพ “ผ้าไหมมัดหมี่ชนบท” จังหวัดขอนแก่น มุ่งต่อยอดภูมิปัญญาหัตถกรรมไทยด้วยนวัตกรรม การออกแบบร่วมสมัย และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ภายใต้โครงการ “การพัฒนานวัตกรรมและยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ผ้าไหมศิลปาชีพสู่ตลาดสากลเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง” มุ่งสร้างคุณค่าใหม่ให้มรดกผ้าไหมและสิ่งทอพื้นถิ่น พร้อมยกระดับสู่เส้นทางการท่องเที่ยว SILK Tourism ที่เชื่อมโยงวัฒนธรรม ภูมิปัญญา เศรษฐกิจชุมชน และตลาดสากลอย่างยั่งยืน
การลงพื้นที่ครั้งนี้ นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย พร้อมด้วยเครือข่ายนักวิจัยและผู้เชี่ยวชาญ ได้แก่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ชฎาพร แนบชิด รองคณบดีฝ่ายกิจการนักศึกษา คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร ผู้เชี่ยวชาญด้านผ้าครามเชิงพื้นที่ อาจารย์ ดร.ศิวธิดา ภูมิวรมุนี อาจารย์ประจำสาขาการท่องเที่ยวและการโรงแรม คณะเทคโนโลยีการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส นักวิจัยผู้เชี่ยวชาญด้านการท่องเที่ยว และนางธนกร พูลเพิ่ม ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท วินวินสมาย จำกัด พร้อมคณะทำงาน โดยได้รับทุนสนับสนุนจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.)
คณะวิจัยลงพื้นที่อำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น เพื่อสำรวจและประเมินศักยภาพแหล่งเรียนรู้ผ้าไหมมัดหมี่ ศึกษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม กระบวนการผลิต ภูมิปัญญาการย้อมสีธรรมชาติ และแนวทางพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยสัมภาษณ์ อาจารย์ทวี สุขโข ผู้มีองค์ความรู้ด้านผ้าไหมมัดหมี่ เพื่อรวบรวมข้อมูลเชิงลึกสำหรับนำไปต่อยอดเป็นแนวทางพัฒนาผลิตภัณฑ์ ประสบการณ์ท่องเที่ยว และกลยุทธ์การตลาดที่ตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่
“มัดหมี่ชนบท” มรดกภูมิปัญญา สะท้อนประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ขอนแก่น
อาจารย์ทวี สุขโข เปิดเผยว่า ผ้ามัดหมี่ขอนแก่นเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีรากฐานจากประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยอำเภอชนบทถือเป็นแหล่งสำคัญของการสืบทอดและพัฒนาผ้าไหมมัดหมี่ ซึ่งมีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับการก่อตั้งเมืองชนบทพิบูลย์ในปี พ.ศ. 2336 ตลอดจนธรรมเนียมการทอผ้าไหมชั้นสูงที่สะท้อนสถานะและความประณีตของงานหัตถศิลป์ไทย
จุดเด่นของผ้าไหมมัดหมี่ชนบทไม่ได้อยู่เพียงความงดงามของลวดลายและสีสัน แต่ยังรวมถึงความหมายทางวัฒนธรรมที่ถ่ายทอดผ่านผืนผ้า ตั้งแต่แม่แบบลายมัดหมี่ดั้งเดิม 7 ลาย ได้แก่ หมี่ขอ หมี่ข้อ หมี่โคม หมี่กง หมี่ไกจับ หมี่ดอกแก้ว และหมี่ใบไผ่ ไปจนถึงลายอัตลักษณ์ที่สะท้อนเรื่องราวของชุมชน เช่น ลายขันหมากเบ็ง ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากพานบายศรีสู่ขวัญในประเพณีผูกเสี่ยว และ ลายจี้เพชร ที่เชื่อมโยงกับเรื่องราวเครื่องทรงของพ่อเมืองชนบทพิบูลย์
อีกหนึ่งผลงานที่โดดเด่นคือ “ลายนพเก้าเฉลิมพระเกียรติ” ของกลุ่มหัตถกรรมคุ้มสุขโข บ้านดอนข่า อำเภอชนบท ซึ่งนำแม่แบบลายดั้งเดิมและลายอัตลักษณ์มาสร้างสรรค์เป็นระบบลวดลาย 9 กลุ่ม กลุ่มละ 12 แบบ รวม 108 ลวดลาย เปิดโอกาสให้ผู้บริโภคเลือกสรรผ้าไหมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว พร้อมสร้างเรื่องราวและมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ชุมชน
จากภูมิปัญญาดั้งเดิมสู่นวัตกรรมสิ่งทอยั่งยืน
ด้านกระบวนการผลิต ผ้าไหมมัดหมี่ขอนแก่นมีแนวทางที่น่าสนใจในการประยุกต์ใช้สีจากธรรมชาติ โดยเฉพาะกระบวนการ “ย้อมเย็น” ที่ไม่ใช้ความร้อนในการต้มย้อม ช่วยลดการใช้พลังงาน และสอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาสิ่งทอที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งยังสะท้อนโอกาสในการเชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับแนวทางการผลิตอย่างยั่งยืน
ขณะเดียวกัน การสร้างสรรค์นวัตกรรม “มัดหมู่” เป็นอีกแนวทางที่ช่วยต่อยอดผ้ามัดหมี่แบบดั้งเดิม ด้วยการมัดและย้อมอย่างอิสระ ทำให้เกิดลวดลายที่มีเอกลักษณ์แตกต่างกันในแต่ละผืน กระบวนการดังกล่าวยังช่วยเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่เข้ามามีส่วนร่วมในการมัด ย้อม และทอผ้า โดยใช้ความคิดสร้างสรรค์และแรงบันดาลใจจากแฟชั่นร่วมสมัยเป็นจุดเริ่มต้น เชื่อมโยงการอนุรักษ์ภูมิปัญญาเข้ากับการสร้างนวัตกรรมและการสืบทอดทักษะระหว่างวัย
เชื่อมงานวิจัย การออกแบบ และการตลาด สู่โอกาสใหม่ในตลาดโลก
การผลักดันผ้าไหมไทยสู่ตลาดสากลจำเป็นต้องพัฒนามากกว่าตัวผลิตภัณฑ์ โดยต้องให้ความสำคัญกับการออกแบบที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตปัจจุบัน การสร้างภาพลักษณ์แบรนด์ที่ทันสมัย และการเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคที่มองหาความแตกต่างและคุณค่าทางวัฒนธรรม
แนวทางสำคัญ ได้แก่ การนำผ้าไหมมาประยุกต์ใช้กับเสื้อผ้าและแฟชั่นร่วมสมัย การพัฒนาระบบแคตตาล็อกให้ลูกค้าเลือกสีและลวดลายตามความต้องการ ตลอดจนการใช้ช่องทางการตลาดดิจิทัลเพื่อสื่อสารเรื่องราวเบื้องหลังผลิตภัณฑ์ ช่วยเพิ่มโอกาสทางการตลาดและลดข้อจำกัดด้านการจัดเก็บสินค้าคงคลัง
ทางด้าน อาจารย์สุระมนตรี ศรีสมบูรณ์ ผู้ก่อตั้งและผู้ขับเคลื่อน ชินพิพิธภัณฑ์ไหมไทย เปิดเผยว่า อำเภอชนบทเป็นพื้นที่สำคัญของภูมิปัญญาการทอผ้าไหมมัดหมี่ของจังหวัดขอนแก่น โดยชินพิพิธภัณฑ์ไหมไทยมีบทบาทในการรวบรวม อนุรักษ์ และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านสิ่งทอไทย ทั้งผ้าไหมโบราณ ผ้าประจำจังหวัด ผลงานผ้าไหมมัดหมี่ และสิ่งทอจากนานาประเทศ เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงอดีตเข้ากับการพัฒนางานหัตถกรรมร่วมสมัย
จุดเริ่มต้นของการพัฒนาผ้าไหมมัดหมี่ของอาจารย์สุระมนตรีมาจากการเรียนรู้และสั่งสมทักษะจากบรรพบุรุษ ก่อนเกิดจุดเปลี่ยนสำคัญในช่วง พ.ศ. 2527–2528 เมื่อมีโอกาสนำผ้าไหมมัดหมี่เข้าเฝ้าฯ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งทรงมีพระราชดำรัสชื่นชมผลงานและมีพระราชประสงค์ให้ถ่ายทอดความรู้แก่ผู้อื่น พร้อมพระราชทานเงินจำนวน 5,000 บาท ซึ่งอาจารย์สุระมนตรีได้นำไปเป็นทุนซื้อเส้นไหมและพัฒนาฝีมือการทอผ้าอย่างต่อเนื่อง
จากแรงบันดาลใจดังกล่าว อาจารย์สุระมนตรีได้มุ่งมั่นพัฒนาผลงานผ้าไหมมัดหมี่จนได้รับรางวัลจากการประกวด และมีส่วนร่วมในงานที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมศิลปาชีพและการพัฒนามาตรฐานผ้าไทย ประสบการณ์ที่สั่งสมมายาวนานนำไปสู่ความตั้งใจในการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ เพื่อรักษา “มูลมัง” หรือมรดกอันทรงคุณค่าของชาวอีสาน และเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ภูมิปัญญาการทอผ้า ซึ่งเป็นทั้งศิลปะ วิถีชีวิต และอัตลักษณ์ของชุมชน
สืบสานอัตลักษณ์ผ้าไหมมัดหมี่ สะท้อนความประณีตแห่งภูมิปัญญาไทย
ผ้าไหมมัดหมี่ของชินพิพิธภัณฑ์ไหมไทยมีจุดเด่นอยู่ที่ความละเอียดของลวดลายและกระบวนการผลิตที่ต้องอาศัยความชำนาญ ตั้งแต่การปลูกหม่อน เลี้ยงไหม สาวเส้นไหม การฟอก การค้นหมี่ การมัดลาย การย้อมสี ไปจนถึงการทอ ซึ่งแต่ละขั้นตอนล้วนส่งผลต่อคุณภาพและความงดงามของผืนผ้า
อาจารย์สุระมนตรีระบุว่า ผลงานที่สร้างความภาคภูมิใจคือผ้าไหมมัดหมี่ “ลายขอพระเทพ” ซึ่งเป็นผลงานที่สะท้อนความประณีตและทักษะการมัดลายขั้นสูง นอกจากนี้ พิพิธภัณฑ์ยังรวบรวมและบันทึกแบบลายผ้าไหมมัดหมี่ไว้หลายพันลาย รวมถึงผ้าที่เลิกผลิตแล้ว โดยเก็บรักษาตัวอย่างไว้เป็นหลักฐานทางภูมิปัญญา เพื่อให้คนรุ่นหลังสามารถศึกษาและนำองค์ความรู้ไปต่อยอดในการออกแบบสร้างสรรค์ได้
การเก็บรักษาลวดลายผ้าจึงไม่ได้เป็นเพียงการสะสมวัตถุทางวัฒนธรรม แต่เป็นการรักษาความรู้เกี่ยวกับเทคนิคการผลิต ความคิดสร้างสรรค์ และเรื่องราวที่ถ่ายทอดผ่านผืนผ้า ซึ่งมีความสำคัญต่อการสืบทอดงานหัตถกรรมไทยในระยะยาว
3 อาคารแห่งองค์ความรู้ เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ผ้าไทยสู่สากล
ชินพิพิธภัณฑ์ไหมไทยจัดพื้นที่เรียนรู้ผ่านอาคารจัดแสดงหลัก 3 อาคาร ซึ่งนำเสนอเรื่องราวของผ้าไหมและสิ่งทอในมิติที่แตกต่างกัน
อาคารที่ 1 เรือนรวบรวมผ้าโบราณและผ้าประจำจังหวัด จัดแสดงผ้าไหมโบราณและผ้าเอกลักษณ์ประจำจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ครอบคลุมทั้ง 20 จังหวัด ถ่ายทอดความหลากหลายทางวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปัญญาของชุมชนผ่านลวดลายและเทคนิคการทอผ้า
อาคารที่ 2 อาคารมูลมัง เป็นพื้นที่จัดแสดงผลงานผ้าไหมมัดหมี่ของอาจารย์สุระมนตรี ศรีสมบูรณ์ ที่สั่งสมและสร้างสรรค์มาอย่างต่อเนื่องยาวนานกว่า 50 ปี ผืนผ้าแต่ละชิ้นสะท้อนพัฒนาการด้านฝีมือ เทคนิคการผลิต และความมุ่งมั่นในการอนุรักษ์มรดกภูมิปัญญาท้องถิ่นให้คงอยู่สืบไป
อาคารที่ 3 หอผ้าพระราชทานและสิ่งทอนานาชาติ รวบรวมผ้าไหมจากมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ ลายผ้าพระราชทานในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ตลอดจนผ้าจากประเทศต่าง ๆ อาทิ ภูฏาน อินเดีย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และอุซเบกิสถาน สะท้อนความหลากหลายของศิลปะสิ่งทอและเปิดมุมมองการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวัฒนธรรมในระดับนานาชาติ
พื้นที่จัดแสดงทั้งสามอาคารจึงทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และพัฒนาการของงานสิ่งทอร่วมสมัย พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้เข้าชมได้สัมผัสคุณค่าของผ้าไหมในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่ยังสามารถสร้างสรรค์และพัฒนาต่อไปได้
ต่อยอดพิพิธภัณฑ์สู่ SILK Tourism สร้างคุณค่าใหม่ให้ชุมชน
การลงพื้นที่ของมหาวิทยาลัยสวนดุสิตในครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาศักยภาพแหล่งเรียนรู้และทุนทางวัฒนธรรม เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเส้นทาง SILK Tourism ที่เชื่อมโยงพิพิธภัณฑ์ ช่างทอผ้า ภูมิปัญญาการผลิต และเรื่องราวทางประวัติศาสตร์เข้ากับประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์
แนวทางดังกล่าวมุ่งส่งเสริมให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้กระบวนการผลิตผ้าไหม เข้าใจความหมายของลวดลาย และเห็นคุณค่าของทักษะช่างฝีมือ ผ่านการเรียนรู้จากพื้นที่จริง ขณะเดียวกันยังเป็นโอกาสในการพัฒนากิจกรรมท่องเที่ยว การสื่อสารเรื่องราวผลิตภัณฑ์ และการตลาดดิจิทัล เพื่อเพิ่มการเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ
การอนุรักษ์ผ้าไหมมัดหมี่จึงไม่ใช่เพียงการเก็บรักษาผลงานในอดีต แต่คือการทำให้ภูมิปัญญามีชีวิตและสามารถต่อยอดได้ในอนาคต โดยบูรณาการองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับศักยภาพของชุมชน เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม การพัฒนานวัตกรรม และการสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
โครงการวิจัยของมหาวิทยาลัยสวนดุสิตจึงมุ่งเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงมรดกผ้าไหมและสิ่งทอพื้นถิ่นเข้ากับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ สร้างโอกาสให้ชุมชนถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่ และยกระดับคุณค่าของผ้าไทยให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง พร้อมสืบสานพระราชปณิธานด้านการอนุรักษ์และส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทยให้ดำรงอยู่คู่สังคมไทยอย่างภาคภูมิ
หัวใจสำคัญของการวิจัย คือ การอนุรักษ์โดยไม่หยุดนิ่งอยู่กับอดีต แต่ต่อยอดรากฐานทางวัฒนธรรมด้วยนวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์ เพื่อให้ผ้าไหมมัดหมี่ชนบทไม่เพียงเป็นงานหัตถกรรมอันทรงคุณค่า แต่ยังเป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมที่สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้ชุมชน และพัฒนาเป็นจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่มีศักยภาพในการเชื่อมโยงสู่ตลาดสากลอย่างยั่งยืน
ทางด้าน คุณจุ๋ม ผู้ขับเคลื่อนกลุ่มผ้าไหมบ้านหัวฝาย ภายใต้แบรนด์ “นิดดา” ถ่ายทอดประสบการณ์การปรับตัวของผู้ประกอบการผ้าไหมชุมชน ท่ามกลางสถานการณ์เศรษฐกิจที่ชะลอตัวและพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลง โดยระบุว่า ตลาดจำหน่ายผ้าไหมตามห้างสรรพสินค้าและงานแสดงสินค้า OTOP ขนาดใหญ่เผชิญความท้าทายด้านกำลังซื้อ ขณะที่ผู้ผลิตจำเป็นต้องพัฒนาสินค้าให้มีความแตกต่างและตอบสนองความต้องการเฉพาะกลุ่มมากขึ้น
จากประสบการณ์ของกลุ่ม ยอดขายในบางช่องทางลดลงอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับอดีต อย่างไรก็ตาม ตลาดเฉพาะกลุ่มที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพ งานฝีมือ และการออกแบบยังมีโอกาสเติบโต โดยเฉพาะการรับผลิตตามคำสั่งซื้อสำหรับโรงแรมและลูกค้าต่างชาติ รวมถึงการเข้าร่วมงานแสดงสินค้าหัตถกรรมที่มีกลุ่มผู้ซื้อเป้าหมายชัดเจน ซึ่งช่วยเปิดโอกาสให้ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมร่วมสมัยเข้าถึงผู้บริโภคที่มองหาความประณีตและเอกลักษณ์เฉพาะตัว
“แต้มหมี่” นวัตกรรมเปลี่ยนกรอบลายดั้งเดิม สู่ผืนผ้าศิลปะร่วมสมัย
หนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของกลุ่มผ้าไหมบ้านหัวฝาย คือการพัฒนานวัตกรรม “แต้มหมี่” ซึ่งเกิดจากความพยายามค้นหาวิธีสร้างความแตกต่างให้ผ้าไหมมัดหมี่ และเพิ่มความยืดหยุ่นในการนำผ้าไปออกแบบเสื้อผ้าและผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย โดยกลุ่มได้เข้าร่วมโครงการ Knowledge-Based OTOP (KBO) ในปี พ.ศ. 2555 และได้รับรางวัลระดับประเทศ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการในการต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยองค์ความรู้และความคิดสร้างสรรค์
กระบวนการมัดหมี่แบบดั้งเดิมอาศัยความละเอียดในการใช้เชือกมัดเส้นไหม เพื่อกำหนดบริเวณที่สีจะซึมผ่านหรือถูกป้องกันจนเกิดเป็นลวดลายเฉพาะตัว แม้จะเป็นเทคนิคที่แสดงถึงทักษะและความชำนาญของช่างทอ แต่กรอบของลวดลายและตำแหน่งเชิงผ้าอาจเป็นข้อจำกัดเมื่อนำไปประยุกต์ใช้กับการตัดเย็บเสื้อผ้าแฟชั่นบางรูปแบบ
กลุ่มผ้าไหมบ้านหัวฝายจึงพัฒนาเทคนิค “แต้มหมี่” โดยใช้พู่กันหรืออุปกรณ์แต้มสีลงบนเส้นไหมโดยตรง แทนการกำหนดลวดลายด้วยการมัดแบบเดิมทั้งหมด ทำให้สามารถสร้างสรรค์สีสันและลวดลายได้อย่างอิสระ เกิดมิติของสีที่ไล่เฉดและผสมผสานกันอย่างเป็นธรรมชาติ มีลักษณะคล้ายงานศิลปะและกราฟิกร่วมสมัย โดยแต่ละผืนมีรายละเอียดแตกต่างกัน
นวัตกรรมดังกล่าวยังช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นในการออกแบบและตัดเย็บ เปิดโอกาสให้นักออกแบบสามารถจัดวางแพตเทิร์นได้หลากหลายมากขึ้น ทำให้ผ้าไหมมัดหมี่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม แต่สามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์แฟชั่นและของใช้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตปัจจุบัน
จากธรรมชาติสู่แฟชั่นโมเดิร์น เพิ่มมูลค่าผ้าไหมชุมชน
ด้านการออกแบบ กลุ่มผ้าไหมบ้านหัวฝายนำแรงบันดาลใจจากธรรมชาติ ทั้งท้องฟ้า ใบไม้ ดอกไม้ และสายน้ำ มาผสมผสานกับรูปทรงเรขาคณิตและลวดลายร่วมสมัย พร้อมใช้การเลือกสีและเส้นไหมที่แตกต่างกันเพื่อสร้างมิติของเนื้อผ้า ความเหลือบเงา และสัมผัสที่โดดเด่น
ผลงานได้รับการพัฒนาสู่ผลิตภัณฑ์หลากหลายประเภท อาทิ เสื้อกั๊ก กระเป๋าปัก เนกไทจากผ้าย้อมสีธรรมชาติ และ “กะเปง” หรือกางเกงประยุกต์ร่วมสมัยที่ออกแบบให้สวมใส่และปรับรูปแบบได้หลากหลาย สะท้อนแนวทางการเปลี่ยนผ้าไหมจากสินค้าหัตถกรรมดั้งเดิมให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ทั้งด้านความสวยงาม ประโยชน์ใช้สอย และความแตกต่างของผู้สวมใส่
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายยังช่วยเพิ่มทางเลือกทางการตลาด ทั้งสินค้าสำหรับผู้บริโภคทั่วไป ของฝากที่มีเอกลักษณ์ และงานสั่งผลิตสำหรับองค์กรหรือธุรกิจโรงแรม ซึ่งสามารถกำหนดรูปแบบและรายละเอียดให้เหมาะสมกับการใช้งานได้โดยเฉพาะ
เปิดบ้านหัวฝายเป็นแหล่งเรียนรู้สิ่งทอ เชื่อมภูมิปัญญากับการท่องเที่ยว
นอกเหนือจากการพัฒนาผลิตภัณฑ์ กลุ่มผ้าไหมบ้านหัวฝายยังเปิดพื้นที่ต้อนรับนักท่องเที่ยว นักศึกษาต่างชาติ คณะผู้แทนจากต่างประเทศ และกลุ่มทัวร์ เพื่อเรียนรู้กระบวนการผลิตผ้าไหมอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่การเตรียมเส้นไหม การย้อมสี การแต้มหมี่ ไปจนถึงการทอผ้า โดยใช้เวลาศึกษาเยี่ยมชมประมาณ 1–1.5 ชั่วโมง
กิจกรรมดังกล่าวเปิดโอกาสให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสประสบการณ์จริง เข้าใจความประณีตของงานหัตถกรรม และเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาที่อยู่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์ ขณะเดียวกันยังเป็นช่องทางประชาสัมพันธ์สินค้าและสร้างโอกาสทางการค้า โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ขนาดเล็ก เช่น ผ้าพันคอและงานผ้าเชิงศิลปะ ซึ่งเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสินค้าที่มีเอกลักษณ์และสะดวกต่อการพกพา
การพัฒนาพื้นที่เรียนรู้ให้เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จึงมีศักยภาพในการเพิ่มมูลค่าให้กับผ้าไหมบ้านหัวฝาย ทั้งในมิติผลิตภัณฑ์ ประสบการณ์ท่องเที่ยว และการสื่อสารเรื่องราวทางวัฒนธรรมไปยังกลุ่มผู้บริโภคในวงกว้าง
การลงพื้นที่ของมหาวิทยาลัยสวนดุสิตครั้งนี้ สะท้อนแนวทางการนำงานวิจัยมาสนับสนุนผู้ประกอบการชุมชน ผ่านการศึกษาอัตลักษณ์และนวัตกรรมของผลิตภัณฑ์ ตลอดจนการเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านการออกแบบ การตลาด และการท่องเที่ยว เพื่อพัฒนาแนวทางยกระดับผ้าไหมมัดหมี่ให้สอดคล้องกับบริบทเศรษฐกิจและตลาดสากล
กรณีของผ้าไหมบ้านหัวฝายแสดงให้เห็นว่า การรักษามรดกภูมิปัญญาไม่จำเป็นต้องหยุดอยู่กับรูปแบบเดิม แต่สามารถสร้างคุณค่าใหม่ผ่านนวัตกรรมและการออกแบบร่วมสมัย โดยมี “แต้มหมี่” เป็นหนึ่งในตัวอย่างของการผสานทักษะดั้งเดิมเข้ากับความคิดสร้างสรรค์ เปิดโอกาสให้ผ้าไหมไทยก้าวสู่ตลาดใหม่ พร้อมต่อยอดเป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมสำหรับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจให้ชุมชนอย่างยั่งยืน
การขับเคลื่อนงานวิจัยภายใต้โครงการดังกล่าวจึงสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยสวนดุสิตในการนำองค์ความรู้ทางวิชาการลงสู่พื้นที่จริง ผสานพลังเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญและชุมชน เพื่อร่วมกันยกระดับมรดกผ้าไหมศิลปาชีพและสิ่งทอพื้นถิ่นของไทยให้ก้าวไกล พร้อมร่วมเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผ่านการสืบสานคุณค่าผ้าไทยให้ดำรงอยู่อย่างมีชีวิตและเป็นที่รู้จักในระดับสากล
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง
อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
หัวหน้าโครงการวิจัย “การพัฒนานวัตกรรมและยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ผ้าไหมศิลปาชีพสู่ตลาดสากลเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง”
เลขานุการโครงการ: ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส
โทรศัพท์ 080-228-2290 / 02-244-5972
เว็บไซต์ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญทางด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอาหาร มหาวิทยาลัยสวนดุสิต: https://hubgastro.com/
เว็บไซต์ “สืบสายใย มรดกไหมไทย” โครงการวิจัย “ตามรอยเส้นทางสายไหม สายใยรักจากพระพันปีหลวง”:
https:// silktourism.com/
